संपूर्ण आयुर्वेदिक दंत काळजी दिनचर्या – दंतमंजनच्या पलीकडे
Dr Rucha Mehendale Paiलेखिका: डॉ. रुचा मेहेंदळे पै, BAMS
आपण सकाळी दात घासतो आणि तेवढ्यावरच थांबतो. पण आयुर्वेदात तोंडाच्या आरोग्यासाठी एक संपूर्ण दिनचर्या सांगितली आहे — त्यात दंतमंजन एक भाग आहे, संपूर्ण उत्तर नाही.
पहिली पायरी — दंतमंजन
Dhavaldanti Powder सारखी हर्बल दंतमंजन ही पारंपरिक वनस्पतींपासून बनवलेली असते. रोज सकाळी बोटाने किंवा मऊ ब्रशने हलक्या हाताने दात व हिरड्यांवर मसाज करत घासावी — यामुळे हिरड्यांना चालना मिळते असे पारंपरिकपणे मानले जाते.
दुसरी पायरी — गंडूष (तेलाने खळखळणे)
गंडूष म्हणजे तोंडात तेल भरून काही मिनिटे खळखळवणे. Tanvitila Edible Oil सारखे शुद्ध तिळाचे तेल यासाठी पारंपरिकपणे वापरले जाते. सकाळी रिकाम्या पोटी एक चमचा तेल तोंडात घेऊन ५-१० मिनिटे हळूवारपणे खळखळवावे व नंतर थुंकून टाकावे — गिळू नये.
तिसरी पायरी — जीभ स्वच्छ करणे
जीभ स्वच्छ करणे हा आयुर्वेदिक दिनचर्येचा जुना भाग आहे. जिभेवर साचलेला थर काढल्याने तोंडाला ताजेपणा येतो असे पारंपरिकपणे सांगितले जाते. यासाठी तांब्याची किंवा स्टीलची जीभ खरवडणी वापरता येते.
या दिनचर्येचा क्रम
१. सकाळी उठल्यावर सर्वप्रथम जीभ स्वच्छ करा.
२. त्यानंतर Dhavaldanti Powder ने दात व हिरड्या घासा.
३. आठवड्यातून ३-४ वेळा किंवा रोज सवय झाल्यावर गंडूष करा.
४. दिवसभर जेवणानंतर साध्या पाण्याने चूळ भरा.
ही दिनचर्या हिरड्यांच्या नियमित काळजीसाठी व तोंडाच्या ताजेपणासाठी उपयुक्त मानली जाते. मात्र हिरड्यांमधून रक्त येणे, सतत दुर्गंधी येणे किंवा दातदुखी असल्यास दंतवैद्यांचा सल्ला अवश्य घ्यावा — ही दिनचर्या वैद्यकीय उपचारांना पर्याय नाही.
वैयक्तिक सल्ल्यासाठी Book Your Consultation
हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.