दिवाळीचे अभ्यंगस्नान आणि उटणे: परंपरेमागचा आयुर्वेदिक विचार

दिवाळी म्हणजे पहाटेचा अभ्यंगस्नान, सुगंधी उटणे आणि दिव्यांची रांग. नरक चतुर्दशीला पहाटे उठून उटणे लावून आंघोळ करण्याची परंपरा महाराष्ट्रात पिढ्यानपिढ्या चालत आली आहे. या परंपरेमागे आयुर्वेदाचा काय विचार आहे, ते आज पाहूया.

उटणे म्हणजे काय?

उटणे म्हणजे वनौषधींच्या चूर्णांचे मिश्रण. आयुर्वेदात उद्वर्तन (शरीरावर कोरडे चूर्ण हलक्या हाताने चोळणे) ही पारंपरिक क्रिया सांगितली आहे. ऋतुमानानुसार आणि त्वचेच्या गरजेनुसार तिचा वापर होतो.

दिवाळीत अभ्यंग आणि उटणे का?

दिवाळी शरद ऋतूच्या शेवटी आणि हेमंत ऋतूच्या सुरुवातीला येते. हवेत गारवा वाढू लागतो आणि त्वचा कोरडी पडू लागते. म्हणून या काळात तेल मसाज (अभ्यंग) आणि नंतर उटणे लावून स्नान करण्याची प्रथा आहे. अष्टांग हृदयात दिनचर्येत अभ्यंगाचे महत्त्व सांगितले आहे. सणाच्या निमित्ताने ही सवय घराघरात जपली गेली.

चरक संहितेतील वर्ण्य महाकषाय

चरक संहितेत त्वचेच्या नैसर्गिक तेजासाठी पारंपरिकरित्या मानल्या गेलेल्या औषधींच्या गटाला वर्ण्य महाकषाय म्हटले आहे. Navtej Varnya Ubtan हे याच संकल्पनेपासून प्रेरित आयुर्वेदिक फेस पॅक आहे, जे त्वचेच्या नैसर्गिक तेजासाठी पारंपरिकरित्या वापरल्या जाणाऱ्या औषधींवर आधारित आहे.

दिवाळीची सोपी उटणे पद्धत

१. आंघोळीपूर्वी थोडे कोमट तेल अंगाला लावून हलका मसाज करा.

२. १-२ चमचे उटणे दूध, गुलाबपाणी किंवा पाण्यात मिसळून मऊ पेस्ट करा. तेलकट त्वचेसाठी गुलाबपाणी, कोरड्या त्वचेसाठी थोडे दूध योग्य ठरते.

३. चेहरा आणि मानेवर पातळ थर लावा. डोळे आणि ओठ टाळा.

४. लेप पूर्ण सुकण्याआधी ओल्या हाताने हलके चोळून धुवा.

५. नंतर त्वचेला ओलावा द्या.

काळजी घ्या

नवीन उटणे वापरण्याआधी हाताच्या आतील बाजूस पॅच टेस्ट करा. जखम, तीव्र पुरळ किंवा ॲलर्जी असल्यास वापरू नका. त्वचेचा त्रास सतत राहिल्यास त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

या दिवाळीसाठी तुमच्या त्वचेनुसार दिनचर्या हवी आहे? Book Your Consultation – डॉ. रुचा मेहेंदळे पै (BAMS) यांच्याशी बोला.

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.