आठवड्यातून एकदाच केसांना तेल लावणे पुरेसे आहे का?
Dr Rucha Mehendale Paiलेखिका: डॉ. रुचा मेहेंदळे पै (BAMS) - आयुर्वेदिक डॉक्टर (आयुर्वेदाचार्य)
थोडक्यात महत्त्वाचे
- आयुर्वेदात शिरोभ्यंग, म्हणजे डोक्याला तेल लावणे, हा दिनचर्येचा भाग सांगितला आहे.
- कोरड्या टाळूला आठवड्यातून दोन-तीन वेळा, तर तेलकट टाळूला एक-दोन वेळा तेल छान बसते.
- किती वेळा लावले यापेक्षा कसे लावले, हे अधिक महत्त्वाचे.
- केस धुण्यापूर्वी दोन-तीन तास कोमट तेलाने मसाज हे सोपे आणि पाळता येणारे वेळापत्रक आहे.
या लेखात
रविवार सकाळ, आई वाटीत कोमट तेल घेऊन बसलेली, आणि आम्ही भावंडे नंबराने तिच्यासमोर. हे चित्र अनेक मराठी घरांमध्ये ओळखीचे आहे. आज क्लिनिकमध्ये मला विचारले जाते, "डॉक्टर, आठवड्यातून एकदा तेल लावलं तर पुरेसं आहे का?" उत्तर तुमच्या टाळूच्या प्रकारावर अवलंबून आहे. आज ते सोप्या भाषेत समजून घेऊया.
केसांना तेल लावण्यामागचा उद्देश काय?
आयुर्वेदात केसांना तेल लावणे हे फक्त चमकेसाठी नाही. टाळूला स्निग्धता देणे, कोरडेपणा सांभाळणे, केसांच्या मुळांना पोषण देणे आणि मनाला शांतता देणे हा त्यामागचा उद्देश आहे. कोरडेपणा हा वाताचा गुण असल्याने, नियमित तेल लावणे वाताला संतुलित ठेवते.
ग्रंथ शिरोभ्यंगाबद्दल काय सांगतात?
शिरोभ्यंगाचे वर्णन आयुर्वेदाच्या मुख्य ग्रंथांमध्ये येते.
ग्रंथ काय सांगतात
चरक संहितेच्या सूत्रस्थानातील मात्राशितीय अध्यायात रोज डोक्याला तेल लावणाऱ्यांचे केस दृढ, लांब आणि काळेभर राहतात, इंद्रिये प्रसन्न राहतात आणि झोप छान लागते, असे शिरोभ्यंगाचे वर्णन केले आहे. अष्टांग हृदयातही दिनचर्येत डोक्याला तेल लावण्यावर विशेष भर आहे.
हे संदर्भ पारंपरिक संकल्पनांचे वर्णन करतात; ते आधुनिक वैद्यकीय दावे नाहीत.
आठवड्यातून किती वेळा तेल लावावे?
कोरडी टाळू
टाळू कोरडी वाटत असेल, केस रूक्ष असतील तर आठवड्यातून दोन-तीन वेळा तेल लावणे छान बसते.
तेलकट टाळू
टाळू लवकर तेलकट होत असेल तर आठवड्यातून एक-दोन वेळा, केस धुण्यापूर्वी तेल लावणे पुरेसे आहे.
सामान्य टाळू
आठवड्यातून दोनदा, केस धुण्याआधी दोन-तीन तास तेल लावणे हे संतुलित आणि पाळता येणारे वेळापत्रक आहे.
तेल लावण्याची योग्य पद्धत कोणती?
१. तेल वाटी गरम पाण्यात ठेवून कोमट करा.
२. केसांचे भाग करून बोटांनी थेट टाळूला तेल लावा.
३. बोटांच्या टोकांनी पाच-दहा मिनिटे हलक्या गोलाकार हालचालींनी मसाज करा. नखांनी खरवडू नका.
४. दोन-तीन तासांनंतर सौम्य हर्बल शांपूने केस धुवा.
Tanvi Keshabala Oil हे पारंपरिक तैलपाक पद्धतीने वनौषधी तेलात मुरवून तयार केलेले हर्बल केशतेल आहे, जे टाळू आणि केसांच्या रोजच्या पोषणासाठी पारंपरिकरित्या वापरले जाते. पॅकवरील सूचनेनुसार, किंवा वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार वापरा.
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
केस अचानक किंवा खूप प्रमाणात गळत असतील, टाळूवर चट्टे दिसत असतील, सतत खाज, जखमा, पुरळ किंवा जाड खवले असतील, किंवा केसगळतीसोबत थकवा किंवा वजनात बदल जाणवत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. नवीन तेल वापरण्यापूर्वी कानामागे पॅच टेस्ट करा. चालू औषधे स्वतःहून बंद करू नका.
अधिक पाहा: आयुर्वेदिक केस निगा
हेही वाचा: केस धुण्यापूर्वी तेल किती वेळ ठेवावे? | पावसाळ्यानंतर केसांच्या मुळांची काळजी
संदर्भ
- चरक संहिता, सूत्रस्थान, मात्राशितीय अध्याय (शिरोभ्यंग)
- अष्टांग हृदय, सूत्रस्थान, दिनचर्या अध्याय
हे संदर्भ पारंपरिक आयुर्वेदिक संकल्पनांचे वर्णन करतात; ती वैद्यकीय तथ्यांची विधाने नाहीत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
केस धुण्यापूर्वी तेल किती वेळ ठेवावे?
दोन-तीन तास पुरेसे आहेत. कोरड्या टाळूला कधीतरी रात्रभर ठेवले तरी चालते.
तेल कोमट करूनच लावावे का?
हो. कोमट तेल टाळूला छान पसरते आणि मसाज अधिक आरामदायी वाटतो.
मुलांना तेल लावता येते का?
हो. आठवड्यातून एक-दोनदा कोमट तेलाने हलका मसाज ही मुलांसाठीही सुंदर सवय आहे. आधी पॅच टेस्ट करा.
तेल लावल्यानंतर कोणता शांपू वापरावा?
सौम्य, हर्बल शांपू किंवा शिकेकाई-रिठासारखा पारंपरिक पर्याय छान बसतो.
केसांसाठी आहारात काय ठेवावे?
थोडे साजूक तूप, तीळ, आवळा, हिरव्या पालेभाज्या आणि पुरेसे पाणी केसांसाठी पोषक मानले जातात.
तुमच्या टाळूसाठी योग्य केस निगा दिनचर्येसाठी Book Your Consultation
आयुर्वेदिक वैद्य आणि Dr Rucha Tanvi Herbals व Dr Rucha's Navtej च्या संस्थापिका; कुटुंबांना रोजच्या आयुर्वेदिक आरोग्यासाठी मार्गदर्शन करतात.
हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.