कांस्य धातू आणि आयुर्वेद: जेवणाच्या ताटापासून मसाज वाटीपर्यंत

By Dr Rucha Mehendale Pai, BAMS — Ayurvedic Physician & Nadi Parikshan Expert

आजीच्या स्वयंपाकघरात पितळेची, तांब्याची आणि कांस्याची भांडी नेहमी दिसायची. सणावारी कांस्याच्या ताटात जेवण वाढले जायचे आणि पाहुण्यांसाठी खास वाटी निघायची. पण कांस्य धातू केवळ भांड्यांपुरता मर्यादित नव्हता. आयुर्वेदीय परंपरेतील अभ्यंगामध्येही कांस्याच्या वाटीचा वापर होत आला आहे. आज या धातूमागचा पारंपरिक विचार समजून घेऊया.

कांस्य म्हणजे काय?

कांस्य हे तांबे आणि कथील या धातूंचे मिश्रण आहे. हा धातू हजारो वर्षांपासून भारतात वापरला जातो. मंदिरातील घंटा, पूजेची भांडी आणि स्वयंपाकघरातील पात्रे यात त्याचा वापर दिसतो.

ग्रंथांमध्ये कांस्याचा उल्लेख

आयुर्वेदीय ग्रंथांमध्ये अन्नपानाच्या विधींमध्ये वेगवेगळ्या धातूंच्या पात्रांचा उल्लेख आढळतो. त्यामध्ये कांस्याचाही समावेश होतो. ही माहिती पारंपरिक पद्धतीचे वर्णन करते. आधुनिक संशोधनात सिद्ध झालेले परिणाम म्हणून ती मांडली जात नाही.

कांस्य मसाज साधन कसे वापरले जाते?

पारंपरिक पद्धतीत तळपाय किंवा चेहऱ्यावर थोडे तेल किंवा तूप लावून कांस्याच्या वाटीने किंवा कांडीने हलक्या हाताने फिरवले जाते. तेलामुळे साधन सहज फिरते आणि त्वचेला ओरखडा येत नाही.

• आधी त्वचा स्वच्छ करा आणि थोडे तेल किंवा तूप लावा.
• सौम्य दाब द्या; दुखेल इतका जोर लावू नका.
• चेहऱ्यावर खालून वरच्या दिशेने हलके फिरवा; डोळ्यांच्या अगदी जवळ टाळा.
• पायांवर तळव्यांपासून घोट्यांकडे गोलाकार फिरवा.
• सुमारे काही मिनिटे पुरेशी आहेत; जास्त वेळ करू नका.

कांस्य साधनाची काळजी

कांस्य कालांतराने काळपट होऊ शकते. ते चिंचेच्या पाण्याने किंवा लिंबू आणि मीठाने हलके घासून पुसता येते. वापरानंतर कोरडे पुसून ठेवा. वापरण्यापूर्वी साधन स्वच्छ असल्याची खात्री करा.

पारंपरिक साधनाचा एक पर्याय

ज्यांना ही पद्धत घरी करून पाहायची असेल, त्यांच्यासाठी Dr Rucha's Navtej चे Navtej Kansa Wand Face & Foot Massage हे कांस्य साधन आहे. हे चेहरा आणि पायांच्या मसाजसाठी तयार केलेले आहे. वापरण्यापूर्वी वापराच्या सूचना वाचा.

Navtej Kansa Wand Face & Foot Massage — Dr Rucha's Navtej

कांस्य मसाज साधन | चेहरा आणि पाय | ₹500

आत्ता खरेदी करा →

वैद्यांना कधी भेटावे?

त्वचेवर जखम, सूज, पुरळ, संसर्ग किंवा तीव्र वेदना असतील तर मसाज करू नका आणि वैद्यांचा सल्ला घ्या. गर्भवती, मधुमेह, रक्तवाहिन्यांचे किंवा पायांचे आजार असलेल्यांनी पायांचा मसाज करण्यापूर्वी डॉक्टरांना विचारावे. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. हा लेख केवळ माहितीसाठी आहे.

संदर्भ

• सुश्रुत संहिता, सूत्रस्थान (अन्नपानविधी)
• भावप्रकाश निघंटू (धातुवर्ग)

हे संदर्भ पारंपरिक आयुर्वेदिक संकल्पना सांगतात; ते वैद्यकीय तथ्यांची विधाने नाहीत.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

१. कांस्य म्हणजे नेमके काय?
कांस्य हे तांबे आणि कथील यांचे मिश्रण असलेला पारंपरिक धातू आहे.

२. कांस्य मसाजने लगेच फरक पडतो का?
नाही. हा पारंपरिक विश्रांतीचा सराव आहे; कोणताही बदल लगेच किंवा ठरावीक कालावधीत होईल असे सांगता येत नाही.

३. कांडी किती वेळा वापरावी?
साधारणपणे आठवड्यातून काही वेळा पुरेसे असते, पण तुमच्या त्वचेनुसार वैद्यांचा सल्ला घ्यावा.

४. कोणी वापरण्यापूर्वी सल्ला घ्यावा?
संवेदनशील त्वचा, गर्भवती, मधुमेह किंवा पायांचे आजार असलेल्यांनी आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

५. Navtej Kansa Wand एखाद्या आजारावर उपचार करते का?
नाही. हे मसाज साधन आहे आणि कोणत्याही आजाराचा उपचार किंवा निदान करण्याचा दावा करत नाही.

वैयक्तिक सल्ल्यासाठी Book Your Consultation करा.

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.