जेवणानंतर शतपावली का करावी? परंपरेमागचा सोपा आयुर्वेदिक विचार

By Dr Rucha Mehendale Pai, BAMS — Ayurvedic Physician & Nadi Parikshan Expert

दिवाळीचे दिवस म्हणजे फराळ, गोडधोड आणि मित्रमंडळींसोबत उशिरापर्यंत जेवणे. जेवण झाले की सोफ्यावर टेकायचे, मोबाईल हातात घ्यायचा आणि थोड्या वेळाने झोप. आपली आजी मात्र जेवणानंतर अंगणात किंवा गच्चीवर थोडे फिरून यायची, ज्याला आपण शतपावली म्हणतो. या छोट्या सवयीमागे आयुर्वेदाचा काय विचार आहे ते पाहूया.

शतपावली म्हणजे काय?

शतपावली म्हणजे जेवणानंतर साधारण शंभर पावले चालणे. ही संख्या अचूक नसून हळू, सहज चालण्याचे एक प्रतीक आहे. उद्देश व्यायाम करणे नसून जेवणानंतर शरीराला हलकीशी हालचाल देणे आहे.

आयुर्वेदाचा विचार

आयुर्वेदात पचनशक्तीला अग्नी म्हणतात आणि जेवण कसे, कधी आणि किती घ्यावे याचे नियम दिनचर्येत सांगितले आहेत. जेवणानंतर लगेच झोपू नये आणि अतिश्रम करू नये, असा सामान्य सल्ला दिसतो. शतपावली हा त्याच विचारातून आलेला सोपा, परंपरागत मार्ग आहे.

शतपावलीसाठी ५ सोपी सूत्रे

१. जेवण लवकर आणि हलके घ्या. झोपण्याच्या किमान दोन ते तीन तास आधी जेवण संपवण्याचा प्रयत्न करा.

२. जेवणानंतर थोडा वेळ थांबा. पाच ते दहा मिनिटे शांत बसून मग हळू चालायला सुरुवात करा.

३. वेग सहज ठेवा. धापा लागेल इतके वेगाने चालू नका. गप्पा मारता येतील इतका वेग पुरेसा आहे.

४. कोमट पाणी प्या. थंड पाणी किंवा थंड पेये जेवणानंतर टाळणे परंपरेनुसार चांगले मानले जाते.

५. मोबाईल खिशात ठेवा. चालताना स्क्रीनकडे न पाहता आजूबाजूला पाहा. हा वेळ मनाला विश्रांती देतो.

पचनासाठी एक पारंपरिक पूरक पर्याय

ज्यांना त्रिफळ्याचा वापर आपल्या दिनचर्येत हवा आहे, त्यांच्यासाठी Dr Rucha Tanvi Herbals चे Tanvi Trifla Satva Tablet हे एक पर्याय आहे. त्रिफळा हे पारंपरिकपणे पचनाला आधार देणारे मिश्रण मानले जाते. हे आरोग्यपूरक आहे, औषध नाही; वापरण्यापूर्वी आपल्या वैद्यांचा सल्ला घ्यावा.

Tanvi Trifla Satva Tablet — Dr Rucha Tanvi Herbals

त्रिफळा सत्त्व गोळी | ₹180

आत्ता खरेदी करा →

वैद्यांना कधी भेटावे?

वारंवार आम्लपित्त, तीव्र पोटदुखी, उलट्या, जेवल्यानंतर छातीत दुखणे किंवा धाप लागणे, काळसर शौच, न कळत वजन घटणे अशी लक्षणे असतील तर घरगुती उपायांवर थांबू नका आणि तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. गर्भवती, स्तनदा, मधुमेह किंवा इतर दीर्घकालीन आजार असलेल्यांनी आपल्या डॉक्टरांच्या सल्ल्याप्रमाणे चालण्याची सवय ठेवावी. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. हा लेख केवळ माहितीसाठी आहे.

संदर्भ

• चरक संहिता, सूत्रस्थान (मात्राशितीय)
• अष्टांग हृदय, सूत्रस्थान (दिनचर्या)

हे संदर्भ पारंपरिक आयुर्वेदिक संकल्पना सांगतात; ते वैद्यकीय तथ्यांची विधाने नाहीत.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

१. शतपावली म्हणजे नक्की शंभर पावले चालायचे का?
नाही. शंभर ही संख्या सूचक आहे. काही मिनिटे हळू चालणे पुरेसे आहे.

२. शतपावलीने पचन लगेच सुधारते का?
नाही. ही एक सौम्य सवय आहे; कोणताही बदल लगेच किंवा ठरावीक कालावधीत होईल असे सांगता येत नाही.

३. किती वेळ चालावे?
साधारणपणे दहा ते पंधरा मिनिटे सहज चालणे पुरेसे असते, पण आपल्या प्रकृतीनुसार वैद्यांचा सल्ला घ्यावा.

४. कोणी सल्ला घेऊनच चालावे?
हृदयविकार, उच्च रक्तदाब, मधुमेह किंवा गुडघ्यांचे त्रास असलेल्यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने सुरुवात करावी.

५. Tanvi Trifla Satva बद्धकोष्ठतेवर उपचार करते का?
नाही. हे आयुर्वेदिक आरोग्यपूरक आहे आणि कोणत्याही आजाराचा उपचार किंवा निदान करण्याचा दावा करत नाही.

वैयक्तिक सल्ल्यासाठी Book Your Consultation करा.

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.