श्रावण महिन्यातील उपवास आणि आयुर्वेदिक आहार नियोजन

By Dr Rucha Mehendale Pai, BAMS — Ayurvedic Physician & Nadi Parikshan Expert

श्रावण महिना आला की घरोघरी उपवासाची तयारी सुरू होते. साबूदाणा खिचडी, वरी, राजगिरा — हे पदार्थ पिढ्यानपिढ्या घरोघरी बनतात, पण थोड्या आयुर्वेदिक समजेसह हे उपवास आरोग्यासाठी अधिक उपयुक्त ठरतात.

उपवासाचा आयुर्वेदिक दृष्टिकोन

पावसाळ्यात पचनशक्ती (अग्नी) नैसर्गिकरीत्या थोडी मंदवते, असे आयुर्वेद मानतो. आठवड्यातून एकदोन दिवस हलके, सात्विक आणि सहज पचणारे अन्न घेणे हे पचनशक्तीला विश्रांती देण्याचा एक परंपरिक मार्ग मानला जातो.

उपवासात पचनशक्ती संभाळण्याचे सोपे उपाय

• साबूदाणा: हलके पचणारे, ऊर्जादायी असल्याने उपवासासाठी आदर्श पर्याय.
• फळे आणि सुकी मेवा: नैसर्गिक गोडीपणा देणारे.
• जास्त तळलेले पदार्थ टाळा: वरी चिवडा, तळलेले पदार्थ पचण्यास जड घेऊ शकतात.
• पुरेसे पाणी प्या: उपवासात शरीरातील पाणी कमी होऊ शकते.
• पूर्ण उपवासानंतर थेट खाऊ नका: हळके सुरू करा; पचनशक्तीवर अचानक ताण येऊ नये.

नियमित पचनशक्तीसाठी Tanvi Trifla Satva सारखी पारंपरिक ड्रव्ये पचनशक्तीसाठी पारंपरिकरीत्या सहाय्यक मानली जातात; आणि उपवासाच्या दिवसांतही रोज रोगप्रतिकारशक्तीसाठी Tanvi Prasham Chyawanprash चा एक चमचा घेणे ही परंपरा आहे.

हे लक्षात ठेवा

• मधुमेह, रक्तदाब, हृदयरोग किंवा इतर दीर्घकालीन आजार असल्यास उपवास करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
• गर्भवती, स्तनपान करणार्या स्त्रियांनी उपवासापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
• उपवासादरम्यान चक्कर येणे, अशक्तपणा जाणवल्यास तत्काळ डॉक्टरांशी संपर्क साधा.

तुमच्या आहाराच्या नियोजनासाठी Book Your Consultation →

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.