त्रिफळा रोज घ्यावे का? ५ सामान्य प्रश्न आणि आयुर्वेदिक उत्तरे

लेखिका: डॉ. रुचा मेहेंदळे पै (BAMS) - आयुर्वेदिक डॉक्टर (आयुर्वेदाचार्य)

आजीच्या स्वयंपाकघरातल्या डब्यांमध्ये एक डबा हमखास असायचा, त्रिफळा चूर्णाचा. रात्री जेवण झाल्यावर ती कोमट पाण्यात चिमूटभर चूर्ण घालून घ्यायची आणि म्हणायची, "पोट हलके राहते." आज क्लिनिकमध्ये तरुण मंडळी मला विचारतात, "डॉक्टर, त्रिफळा रोज घेतले तर चालेल का?" त्रिफळा रोज घ्यावे का, कधी आणि कसे, याची आयुर्वेदिक उत्तरे आज आपण पाहूया.

त्रिफळा म्हणजे नेमके काय?

'त्रि' म्हणजे तीन आणि 'फळ' म्हणजे फळ. आमलकी (आवळा), बिभीतक (बेहडा) आणि हरीतकी (हिरडा) ही तीन फळे समान प्रमाणात एकत्र करून त्रिफळा तयार होते. आवळा थंड गुणाचा, बेहडा कफ संतुलनासाठी आणि हिरडा वाताच्या संतुलनासाठी पारंपरिकरित्या ओळखला जातो. तिन्ही मिळून वात, पित्त आणि कफ या तिन्ही दोषांच्या संतुलनासाठी वापरले जाणारे हे मिश्रण आहे.

ग्रंथ त्रिफळेबद्दल काय सांगतात?

त्रिफळा हे आयुर्वेदातील सर्वात जुन्या आणि सर्वात जास्त वापरल्या जाणाऱ्या योगांपैकी एक आहे.

त्रिफळा आयुर्वेदिक दृष्टीने कसे काम करते?

आयुर्वेदानुसार आपले आरोग्य अग्नीवर, म्हणजे पचनशक्तीवर अवलंबून असते. अग्नी संतुलित असेल तर अन्नाचे योग्य पचन होते आणि शरीराला पोषण मिळते. पचन मंदावले तर 'आम' म्हणजे न पचलेला जडपणा साठल्यासारखा वाटतो.

त्रिफळा पारंपरिकरित्या पचनाचे संतुलन, पोटाची नियमितता आणि शरीराचे एकूण स्वास्थ्य टिकवण्यासाठी वापरले जाते. म्हणूनच त्याला फक्त 'पोट साफ करणारे औषध' न मानता, दैनंदिन रसायन मानले जाते.

त्रिफळा कधी आणि कसे घ्यावे?

वेळ

पारंपरिक पद्धतीत त्रिफळा रात्री झोपण्यापूर्वी, जेवणानंतर किमान एक-दोन तासांनी कोमट पाण्यासोबत घेतले जाते.

प्रमाण

सुरुवात कमी प्रमाणाने करा आणि शरीराला कसे वाटते ते पाहा. प्रत्येकाची प्रकृती, वय आणि ऋतू वेगळा असल्याने योग्य प्रमाण वैद्यांच्या सल्ल्याने ठरवणे उत्तम.

सोबतच्या सवयी

सकाळी उठल्यावर कोमट पाणी, वेळेवर जेवण, जेवणात शिजवलेल्या भाज्या आणि थोडे तूप, आणि रोज किमान तीस मिनिटे चालणे. या सवयींमुळे त्रिफळेचा अनुभव अधिक चांगला होतो.

चूर्ण की सत्त्व गोळी?

चूर्णाची कडू-तुरट चव आणि रोज प्रमाण मोजणे अनेकांना कठीण जाते. म्हणूनच Tanvi Trifla Satva Tablet हा सोयीचा पर्याय आहे. पारंपरिक आयुर्वेदिक पद्धतीने वैद्यांनी तयार केलेले हे 100% हर्बल फॉर्म्युलेशन दैनंदिन पचन-संतुलनाला आधार देण्यासाठी पारंपरिकरित्या वापरले जाते. पॅकवरील सूचनेनुसार, किंवा वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार घ्या.

Tanvi Trifla Satva Tablet, Dr Rucha Tanvi Herbals

आवळा, बेहडा, हिरडा, पारंपरिक त्रिफळा | ₹180

आत्ता खरेदी करा

डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

सतत पोटदुखी, शौचात रक्त, दीर्घकाळ जुलाब किंवा बद्धकोष्ठता, उलट्या, अचानक वजन कमी होणे किंवा लक्षणे वाढत असल्यास तातडीने डॉक्टरांना दाखवा. गर्भवती किंवा स्तनदा महिला, लहान मुले, दीर्घकालीन आजार असलेले किंवा नियमित औषधे घेणारे यांनी त्रिफळा सुरू करण्यापूर्वी वैद्यांचा सल्ला घ्यावा. चालू औषधे स्वतःहून बंद करू नका.

संदर्भ

• चरक संहिता, चिकित्सास्थान, रसायन अध्याय
• अष्टांग हृदय, सूत्रस्थान आणि उत्तरस्थान, त्रिफळेचे वर्णन

हे संदर्भ पारंपरिक आयुर्वेदिक संकल्पनांचे वर्णन करतात; ती वैद्यकीय तथ्यांची विधाने नाहीत.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

त्रिफळा रोजच्या दिनचर्येत घेता येते का?

हो. पारंपरिक पद्धतीत त्रिफळा दीर्घकाळ, ठराविक प्रमाणात आणि वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली घेतले जाते. तुमच्यासाठी योग्य प्रमाण वैद्य ठरवू शकतात.

त्रिफळा घेण्याची सर्वोत्तम वेळ कोणती?

पारंपरिकरित्या रात्री झोपण्यापूर्वी, जेवणानंतर एक-दोन तासांनी कोमट पाण्यासोबत.

त्रिफळा पचनाव्यतिरिक्त कशासाठी वापरले जाते?

आयुर्वेदात त्रिफळेचे वर्णन रसायन म्हणून, तसेच नेत्रांसाठी हितकर योग म्हणूनही येते. त्रिफळेच्या पाण्याने डोळे धुण्याची परंपराही अनेक घरांत आहे, जी वैद्यांच्या सल्ल्याने करावी.

त्रिफळा सुरू करण्यापूर्वी कोणी वैद्यांचा सल्ला घ्यावा?

गर्भवती किंवा स्तनदा महिला, लहान मुले आणि नियमित औषधे घेणारे यांनी वैद्यांशी बोलून योग्य प्रमाण ठरवल्यास त्रिफळा त्यांच्या दिनचर्येत छान बसते.

सत्त्व गोळी आणि चूर्ण यात काय निवडावे?

चव आणि सोय महत्त्वाची असेल तर सत्त्व गोळी सोपी पडते. चूर्ण आवडत असेल तर तेही उत्तम. दोन्ही पारंपरिक त्रिफळेचेच रूप आहेत.

तुमच्या प्रकृतीनुसार मार्गदर्शनासाठी Book Your Consultation

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.