दूध आणि फळे एकत्र खाऊ नयेत? विरुद्ध आहाराबद्दलचे गैरसमज आणि सोपी सूत्रे

"दूध आणि फळे एकत्र खाऊ नका", "मासे खाल्ल्यावर दूध नको" असे सल्ले आपण लहानपणापासून ऐकतो. आयुर्वेदात याला विरुद्ध आहार म्हणतात. पण यातले काय शास्त्रीय आणि काय केवळ भीती, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

विरुद्ध आहार म्हणजे काय?

चरक संहितेच्या सूत्रस्थानात (अध्याय २६) विरुद्ध आहाराचे वर्णन आहे. म्हणजे असे पदार्थ किंवा पद्धती ज्या एकत्र, चुकीच्या प्रमाणात, चुकीच्या ऋतूत किंवा चुकीच्या पद्धतीने घेतल्या तर पचनावर भार येऊ शकतो, असे पारंपरिक ग्रंथ सांगतात. यात संयोग, प्रमाण, ऋतू, शिजवण्याची पद्धत अशा अनेक बाबी येतात.

सामान्य गैरसमज

"विरुद्ध आहार खाल्ला की लगेच आजार होतो." असे नाही. आयुर्वेद सातत्याने आणि सवयीने घेतल्या जाणाऱ्या चुकीच्या संयोगांवर लक्ष वेधतो. कधीतरी एखादा घास आपल्याला लगेच आजारी करत नाही. घाबरून आहार अतिशय मर्यादित करणेही योग्य नाही.

"सगळ्यांसाठी एकच यादी लागू होते." आयुर्वेद प्रकृती, पचनशक्ती आणि ऋतू यांचा विचार करतो. एखाद्याला जे चालते ते दुसऱ्याला जड वाटू शकते.

"मध गरम केले तर चालते." पारंपरिक सल्ल्यानुसार मध गरम करणे टाळावे. मध कोमट पदार्थात थोडे थंड झाल्यावर मिसळणे श्रेयस्कर मानले जाते.

दैनंदिन जीवनातील सोपी सूत्रे

१. ताजे, गरम आणि शिजवलेले अन्न खा. शिळे आणि वारंवार गरम केलेले अन्न टाळा.

२. जेवणात खूप वेगवेगळे आणि जड पदार्थ एकत्र नको. फळे वेगळी, जेवणाच्या मधल्या वेळेत खा.

३. भूक लागल्यावरच खा आणि मागचे जेवण पचल्यावर पुढचे घ्या.

४. ऋतूनुसार आहार बदला. थंडीत उबदार आणि पौष्टिक, उन्हाळ्यात हलके आणि थंड पदार्थ.

५. एखाद्या पदार्थाने त्रास होतोय असे वाटल्यास त्याची नोंद ठेवा आणि वैद्यांशी बोला.

पचनाला आधार

त्रिफळा हे पचन आणि नियमित शौचासाठी पारंपरिकरित्या वापरले जाणारे औषध आहे. Tanvi Trifla Satva Tablet हे वैद्यांनी तयार केलेले पारंपरिक फॉर्म्युलेशन आहे. ते वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार घ्यावे. गर्भवती, स्तनदा माता किंवा नियमित औषधे घेणाऱ्यांनी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

डॉक्टरांना कधी भेटावे?

सतत पोटदुखी, उलट्या, रक्तस्राव किंवा वजनात न समजणारा बदल दिसल्यास डॉक्टरांची तपासणी करून घ्या. अन्नाची ॲलर्जी असल्यास फक्त घरगुती उपायांवर अवलंबून राहू नका.

तुमच्या प्रकृतीनुसार आहार ठरवायचा आहे? Book Your Consultation – डॉ. रुचा मेहेंदळे पै (BAMS) यांच्याशी बोला.

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.