जेवणानंतर तोंडाची दुर्गंधी येते? ५ आयुर्वेदिक उपाय
Dr Rucha Mehendale Paiलेखिका: डॉ. रुचा मेहेंदळे पै (BAMS) - आयुर्वेदिक डॉक्टर (आयुर्वेदाचार्य)
थोडक्यात महत्त्वाचे
- आयुर्वेदाच्या दिनचर्येत दंतधावन, जिव्हा निर्लेखन आणि गण्डूष यांना मुखस्वच्छतेसाठी महत्त्वाचे स्थान आहे.
- जेवणानंतर कोमट पाण्याच्या गुळण्या आणि चिमूटभर बडीशेप तोंडाला लगेच ताजेपणा देतात.
- रोज सकाळी जीभ स्वच्छ करणे ही सोपी पण परिणामकारक सवय आहे.
- पुरेसे पाणी आणि वेळेवर, हलके जेवण पचनासोबतच तोंडाच्या ताजेपणालाही मदत करते.
या लेखात
ऑफिसमध्ये जेवणानंतर लगेच मीटिंग, आणि मनात एकच काळजी: "तोंडाला वास तर येत नसेल ना?" कांदा-लसूण असलेले जेवण झाल्यावर हा प्रश्न अनेकांना पडतो. आपल्या आजींच्या काळात जेवणानंतर बडीशेप, वेलची आणि गुळण्या ही सवय सहज असायची. त्या जुन्या सवयींमागे आयुर्वेदाचे सुंदर शास्त्र आहे. आज ते पाहूया.
जेवणानंतर तोंडाला वास का येतो?
दातांमध्ये अडकलेले अन्नाचे कण, जिभेवर साचणारा थर, तोंड कोरडे राहणे आणि कांदा-लसणासारखे तीव्र वासाचे पदार्थ ही याची सामान्य कारणे आहेत. आयुर्वेदात पचनाचाही विचार केला जातो. अग्नी मंद असेल तर जिभेवर थर साचल्यासारखा वाटतो. म्हणूनच मुखस्वच्छता आणि पचन दोन्ही सांभाळणे महत्त्वाचे.
आयुर्वेद मुखस्वच्छतेबद्दल काय सांगतो?
आयुर्वेदाच्या दिनचर्येची सुरुवातच मुखस्वच्छतेने होते.
ग्रंथ काय सांगतात
अष्टांग हृदयाच्या सूत्रस्थानातील दिनचर्या अध्यायात दंतधावन (दात स्वच्छ करणे), जिव्हा निर्लेखन (जीभ स्वच्छ करणे) आणि गण्डूष (तोंडात द्रव धरून ठेवणे) यांचे वर्णन येते. चरक संहितेच्या सूत्रस्थानात जिभेवरील मल काढल्याने तोंडाला ताजेपणा आणि अन्नाला रुची येते असे सांगितले आहे.
हे संदर्भ पारंपरिक संकल्पनांचे वर्णन करतात; ते आधुनिक वैद्यकीय दावे नाहीत.
तोंडाच्या ताजेपणासाठी ५ आयुर्वेदिक सवयी कोणत्या?
१. जेवणानंतर कोमट पाण्याच्या गुळण्या
जेवण झाल्यावर दोन-तीन वेळा कोमट पाण्याने गुळण्या करा. दातांमध्ये अडकलेले कण निघून जातात आणि तोंड लगेच हलके वाटते.
२. बडीशेप किंवा वेलची
जेवणानंतर चिमूटभर बडीशेप किंवा एक वेलची चावणे ही आपली जुनी परंपरा आहे. ती तोंडाला ताजेपणा देते आणि पचनालाही पोषक मानली जाते.
३. रोज सकाळी जिव्हा निर्लेखन
दात घासल्यानंतर तांब्याच्या किंवा स्टीलच्या जीभ घासणीने जीभ मागून पुढे हलक्या हाताने तीन-चार वेळा स्वच्छ करा.
४. हर्बल दंतमंजन
दिवसातून दोनदा दात आणि हिरड्या हळूवार स्वच्छ करा. आयुर्वेदात तुरट, कडू आणि तिखट चवीच्या वनस्पतींचे चूर्ण दंतधावनासाठी सांगितले आहे.
५. पुरेसे पाणी आणि हलके जेवण
दिवसभर थोडे थोडे पाणी प्या. तोंड ओलसर राहिल्याने ताजेपणा टिकतो. रात्रीचे जेवण हलके आणि लवकर ठेवल्यास सकाळीही तोंड स्वच्छ वाटते.
हर्बल दंतमंजन दिनचर्येत कसे वापरावे?
Tanvi Dhavaldanti Powder हे पारंपरिक वनस्पतींपासून वैद्यांनी तयार केलेले हर्बल दंतमंजन आहे, जे दात आणि हिरड्यांच्या रोजच्या स्वच्छतेसाठी आणि तोंडाच्या ताजेपणासाठी पारंपरिकरित्या वापरले जाते. ओल्या ब्रशवर किंवा बोटावर थोडे चूर्ण घेऊन दात आणि हिरड्यांवर दोन मिनिटे हलक्या हाताने फिरवा आणि गुळण्या करा. पॅकवरील सूचनेनुसार, किंवा वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार वापरा.
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
तोंडाचा वास सतत राहत असेल, हिरड्यांतून रक्त येत असेल, हिरड्या सुजलेल्या किंवा दुखऱ्या असतील, दात हलत असतील, तोंडात न भरणारी जखम असेल, किंवा वासासोबत पोटाच्या, घशाच्या किंवा सायनसच्या तक्रारी असतील तर दंतवैद्य किंवा डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. दीर्घकालीन आजार असलेले आणि नियमित औषधे घेणारे यांनी चालू औषधे स्वतःहून बंद करू नयेत.
अधिक पाहा: Dr Rucha Tanvi Herbals ची उत्पादने
हेही वाचा: संपूर्ण आयुर्वेदिक दंत काळजी दिनचर्या | मुलांना दात घासण्याची सवय कशी लावावी?
संदर्भ
- अष्टांग हृदय, सूत्रस्थान, दिनचर्या अध्याय (दंतधावन, जिव्हा निर्लेखन, गण्डूष)
- चरक संहिता, सूत्रस्थान, मात्राशितीय अध्याय
हे संदर्भ पारंपरिक आयुर्वेदिक संकल्पनांचे वर्णन करतात; ती वैद्यकीय तथ्यांची विधाने नाहीत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
जेवणानंतर लगेच तोंडाला ताजेपणा कसा आणावा?
कोमट पाण्याने दोन-तीन वेळा गुळण्या करा आणि चिमूटभर बडीशेप किंवा एक वेलची चावा.
जीभ रोज स्वच्छ करावी का?
हो. रोज सकाळी दात घासल्यानंतर जीभ हलक्या हाताने स्वच्छ करणे ही आयुर्वेदिक दिनचर्येतील सोपी सवय आहे.
तांब्याची जीभ घासणी का वापरतात?
तांब्याची किंवा स्टीलची घासणी स्वच्छ ठेवायला सोपी असते आणि पारंपरिकरित्या जिव्हा निर्लेखनासाठी वापरली जाते.
Dhavaldanti Powder दिवसातून किती वेळा वापरावे?
सकाळी आणि रात्री, दिवसातून दोनदा, किंवा वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार.
तेलाच्या गुळण्या (गण्डूष) करता येतात का?
हो. सकाळी तिळाचे किंवा खोबरेल तेल काही मिनिटे तोंडात धरून ठेवणे ही आयुर्वेदातील गण्डूष पद्धत आहे. सुरुवात कमी वेळाने करा.
तुमच्या मुखस्वच्छतेच्या दिनचर्येसाठी Book Your Consultation
आयुर्वेदिक वैद्य आणि Dr Rucha Tanvi Herbals व Dr Rucha's Navtej च्या संस्थापिका; कुटुंबांना रोजच्या आयुर्वेदिक आरोग्यासाठी मार्गदर्शन करतात.
हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.