मुलांच्या डब्यात काय असावे? आयुर्वेदिक दृष्टिकोनातून ५ सोपी सूत्रे

लेखिका: डॉ. रुचा मेहेंदळे पै (BAMS) - आयुर्वेदिक डॉक्टर (आयुर्वेदाचार्य)

रोज सकाळी सहा वाजता एकच प्रश्न: "आज डब्यात काय द्यायचं?" क्लिनिकमध्ये येणाऱ्या अनेक आई मला सांगतात की डबा भरून जातो आणि तसाच परत येतो. मुलांना आवडेल, पोषण देईल आणि पचायलाही हलका असेल असा डबा बनवणे खरंच कौशल्याचे काम आहे. आयुर्वेदात बालकांच्या आहाराबद्दल काही सोपी आणि सुंदर तत्त्वे आहेत. त्यातली पाच सूत्रे आज पाहूया.

आयुर्वेद मुलांच्या आहाराबद्दल काय सांगतो?

आयुर्वेदात बालपणाला कफ प्रधान वय मानले जाते. या वयात शरीराची वाढ होत असते, म्हणून पोषण देणारे पण पचायला हलके अन्न महत्त्वाचे ठरते.

मुलांच्या डब्यासाठी ५ सोपी सूत्रे कोणती?

१. ताजे आणि घरी बनवलेले अन्न

आयुर्वेदानुसार ताजे, उबदार आणि थोडे स्निग्ध अन्न पचायला सोपे असते. सकाळी बनवलेले अन्न डब्यात भरताना ते थोडे निवू द्या आणि मग झाकण लावा, म्हणजे वाफेमुळे पदार्थ ओलसर होणार नाहीत.

२. सहा चवींचे संतुलन

गोड, आंबट, खारट, तिखट, कडू आणि तुरट या सहा चवी, म्हणजे षड्रस, आहारात असाव्यात. पोळी-भाजी, थोडे वरण किंवा उसळ, एखादे फळ आणि चवीसाठी चटणी किंवा कोशिंबीर असे संतुलन ठेवा.

३. थोडे साजूक तूप

पोळी किंवा भातावर थोडे साजूक तूप पारंपरिकरित्या पौष्टिक मानले जाते. तुपामुळे पदार्थ मऊ राहतात आणि चवही वाढते.

४. हंगामी फळे आणि घरगुती खाऊ

मधल्या सुट्टीसाठी छोट्या डब्यात हंगामी फळाच्या फोडी, भाजलेले चणे, मनुके किंवा शेंगदाणा-गुळाची चिक्की द्या. पाच वर्षांखालील मुलांसाठी सुकामेवा बारीक करून द्या.

५. शांत सकाळ आणि नियमित झोप

रोज ठराविक वेळी उठणे, कोमट पाणी, थोडी हालचाल आणि हलका नाश्ता करून शाळेत जाणे, या सवयींमुळे मुलांना दुपारी छान भूक लागते. रात्री लवकर जेवण आणि पुरेशी झोप तितकीच महत्त्वाची.

आठवड्याच्या डब्यासाठी काही कल्पना कोणत्या?

सोमवार: तूप लावलेली पोळी, बटाटा-मटार भाजी आणि सफरचंदाच्या फोडी.

मंगळवार: मूगडाळ खिचडी, थोडे तूप आणि काकडीची कोशिंबीर.

बुधवार: भाजणीचे थालीपीठ, लोणी आणि दही.

गुरुवार: पालक पराठा आणि राजगिरा लाडू.

शुक्रवार: इडली, नारळाची चटणी आणि केळे.

च्यवनप्राश मुलांच्या दिनचर्येत कसा बसतो?

अनेक कुटुंबांत हिवाळ्याच्या सुरुवातीला सकाळी च्यवनप्राश देण्याची परंपरा आहे. Tanvi Prasham हे आवळा आणि पंचवीसपेक्षा जास्त वनौषधींपासून पारंपरिक पद्धतीने तयार केलेले अवलेह आहे, जे दैनंदिन आरोग्याला आधार देण्यासाठी पारंपरिकरित्या वापरले जाते. मुलांसाठी योग्य वय आणि प्रमाण बालरोगतज्ज्ञ किंवा वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार ठरवा.

Tanvi Prasham, Dr Rucha Tanvi Herbals

आवळा आणि २५+ वनौषधी, पारंपरिक अवलेह | ₹333

आत्ता खरेदी करा

डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

मुलाची भूक सतत कमी असेल, वजन वाढत नसेल, वारंवार पोटदुखी, जुलाब, उलट्या किंवा थकवा जाणवत असेल तर बालरोगतज्ज्ञांना दाखवा. एखाद्या पदार्थामुळे पुरळ, खाज, ओठ सुजणे किंवा श्वास घ्यायला त्रास झाल्यास तातडीने डॉक्टरांकडे जा. मुलाला कोणताही आजार असेल किंवा औषधे चालू असतील तर नवीन पूरक पदार्थ सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

संदर्भ

• चरक संहिता, सूत्रस्थान, मात्राशितीय अध्याय
• काश्यप संहिता, बालकांच्या आहाराचे वर्णन
• चरक संहिता, चिकित्सास्थान, रसायन अध्याय (च्यवनप्राशाचे वर्णन)

हे संदर्भ पारंपरिक आयुर्वेदिक संकल्पनांचे वर्णन करतात; ती वैद्यकीय तथ्यांची विधाने नाहीत.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

डब्यात रोज तूप देता येते का?

हो. पोळी किंवा भातावर थोडे साजूक तूप ही आपली पारंपरिक सवय आहे आणि त्यामुळे पदार्थ मऊ व चविष्ट राहतात.

डबा जास्त वेळ ताजा कसा ठेवावा?

अन्न थोडे निवल्यावर डबा बंद करा, स्टीलचा डबा वापरा आणि कोशिंबीर किंवा फळे वेगळ्या छोट्या डब्यात द्या.

मुले भाजी खात नसतील तर काय करावे?

भाजी पराठ्यात, थालीपीठात किंवा खिचडीत मिसळा. रंगीत आणि आकर्षक मांडणी केल्यास मुले आवडीने खातात.

मधल्या सुट्टीसाठी कोणता खाऊ चांगला?

हंगामी फळे, भाजलेले चणे, मनुके, राजगिरा लाडू किंवा शेंगदाणा-गुळाची चिक्की हे हलके आणि उत्साह देणारे पर्याय आहेत.

Tanvi Prasham मुलांना देता येतो का?

हो, च्यवनप्राश मुलांना देण्याची परंपरा जुनी आहे. मुलाच्या वयानुसार योग्य प्रमाण बालरोगतज्ज्ञ किंवा वैद्य ठरवू शकतात.

तुमच्या मुलासाठी आहार आणि दिनचर्येच्या मार्गदर्शनासाठी Book Your Consultation

हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.