झोपण्यापूर्वी मोबाईल पाहणे झोपेवर कसा परिणाम करते? आयुर्वेदिक सल्ला
Dr Rucha Mehendale Paiलेखिका: डॉ. रुचा मेहेंदळे पै (BAMS) - आयुर्वेदिक डॉक्टर (आयुर्वेदाचार्य)
थोडक्यात महत्त्वाचे
- झोपण्यापूर्वी स्क्रीनचा प्रकाश आणि सतत स्क्रोलिंग मनाला जागे ठेवतात.
- आयुर्वेदात निद्रा हा आरोग्याच्या तीन आधारस्तंभांपैकी एक मानला आहे.
- झोपण्याच्या अर्धा ते पाऊण तास आधी मोबाईल बाजूला ठेवणे ही सर्वात सोपी सुरुवात आहे.
- कोमट दूध, पादाभ्यंग आणि ठराविक वेळ या पारंपरिक सवयी शांत झोपेसाठी छान बसतात.
या लेखात
रात्री अकरा वाजता "फक्त पाच मिनिटे" म्हणून मोबाईल हातात घेतला, आणि पाहता पाहता साडेबारा कधी वाजले कळलेच नाही. सकाळी उठल्यावर डोके जड आणि दिवसभर आळस. क्लिनिकमध्ये हा अनुभव मला तरुणांपासून आजी-आजोबांपर्यंत सगळ्यांकडून ऐकायला मिळतो. चांगली बातमी अशी की काही छोट्या सवयी बदलल्या तर झोप पुन्हा शांत आणि गाढ होऊ शकते.
मोबाईल आणि झोपेचा काय संबंध आहे?
मोबाईलच्या स्क्रीनचा प्रकाश मनाला "अजून दिवस आहे" असा संदेश देतो. त्यातच व्हिडिओ, बातम्या आणि मेसेजेस मनाला सतत उत्तेजित ठेवतात. त्यामुळे शरीराचे नैसर्गिक झोपेचे चक्र मागे सरकते, झोप लागायला उशीर होतो आणि झोप हलकी राहते.
आयुर्वेद झोपेबद्दल काय सांगतो?
आयुर्वेदात आहार, निद्रा आणि ब्रह्मचर्य यांना 'त्रयोपस्तंभ', म्हणजे आरोग्याचे तीन आधारस्तंभ म्हटले आहे.
ग्रंथ काय सांगतात
चरक संहितेच्या सूत्रस्थानातील अष्टौनिंदितीय अध्यायात योग्य वेळी घेतलेल्या निद्रेचे वर्णन सुख, पुष्टी, बल आणि उत्साह यांच्याशी जोडून केले आहे. रात्री जागरण केल्याने शरीरात रूक्षता, म्हणजे कोरडेपणा, वाढतो असेही तेथे सांगितले आहे.
हे संदर्भ पारंपरिक संकल्पनांचे वर्णन करतात; ते आधुनिक वैद्यकीय दावे नाहीत.
शांत झोपेसाठी रात्रीची दिनचर्या कशी असावी?
१. मोबाईलला 'झोपेची वेळ' द्या
झोपण्याच्या तीस ते पंचेचाळीस मिनिटे आधी मोबाईल चार्जिंगला दुसऱ्या खोलीत किंवा बेडपासून दूर ठेवा. सुरुवातीला दहा मिनिटांपासून सुरू करा आणि हळूहळू वेळ वाढवा.
२. हलके आणि लवकर जेवण
रात्रीचे जेवण झोपण्याच्या किमान दोन तास आधी, हलके आणि गरम असावे. त्यामुळे पोट हलके राहते आणि झोप सहज लागते.
३. कोमट दूध
चिमूटभर जायफळ किंवा वेलची घातलेले कोमट दूध ही आपल्या घरातली जुनी आणि सुंदर परंपरा आहे.
४. पादाभ्यंग
तळपायांना कोमट तिळाचे तेल किंवा तूप लावून दोन-तीन मिनिटे हलका मसाज करा. अनेकांना यामुळे लगेच आराम वाटतो.
५. ठराविक वेळ
रोज साधारण एकाच वेळी झोपणे आणि उठणे ही सर्वात परिणामकारक सवय आहे, सुट्टीच्या दिवशीसुद्धा.
अश्वगंधा आणि यष्टिमधु पारंपरिकरित्या कसे वापरले जातात?
आयुर्वेदात अश्वगंधा बल आणि मनःशांतीसाठी, तर यष्टिमधु (ज्येष्ठमध) पोषण आणि शीतलतेसाठी पारंपरिकरित्या वर्णन केले जातात. Tanvi Ashwayashtee Tablets हे या दोन वनस्पतींपासून वैद्यांनी पारंपरिक पद्धतीने तयार केलेले 100% हर्बल फॉर्म्युलेशन आहे, जे रोजच्या ताणतणावात मनःशांती आणि विश्रांतीला आधार देण्यासाठी पारंपरिकरित्या वापरले जाते. पॅकवरील सूचनेनुसार, किंवा वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार घ्या.
Ashwayashtee Tablets, Dr Rucha Tanvi Herbals
अश्वगंधा आणि यष्टिमधु, 100% हर्बल | ₹216
आत्ता खरेदी कराडॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
आठवड्यातील बहुतेक रात्री झोप लागत नसेल, रात्री वारंवार जाग येत असेल, झोपेत घोरणे किंवा श्वास थांबल्यासारखे वाटत असेल, किंवा दिवसभर खूप थकवा, उदासी किंवा अस्वस्थता जाणवत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. गर्भवती किंवा स्तनदा महिला, दीर्घकालीन आजार असलेले आणि नियमित औषधे घेणारे यांनी कोणतेही नवीन पूरक औषध सुरू करण्यापूर्वी वैद्यांशी बोलावे. चालू औषधे स्वतःहून बंद करू नका.
अधिक पाहा: Dr Rucha Tanvi Herbals च्या आयुर्वेदिक गोळ्या
हेही वाचा: अभ्यंगाचे शास्त्र: अष्टांग हृदय काय सांगते? | ओजस म्हणजे काय?
संदर्भ
- चरक संहिता, सूत्रस्थान, अष्टौनिंदितीय अध्याय (निद्रेचे वर्णन)
- चरक संहिता, सूत्रस्थान, तिस्त्रैषणीय अध्याय (त्रयोपस्तंभ)
- भावप्रकाश निघंटु, अश्वगंधा आणि यष्टिमधु यांचे वर्णन
हे संदर्भ पारंपरिक आयुर्वेदिक संकल्पनांचे वर्णन करतात; ती वैद्यकीय तथ्यांची विधाने नाहीत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
झोपण्यापूर्वी मोबाईल किती वेळ आधी बाजूला ठेवावा?
तीस ते पंचेचाळीस मिनिटे आधी ठेवणे उत्तम. सुरुवात दहा-पंधरा मिनिटांनी करून हळूहळू वेळ वाढवता येतो.
मोबाईलऐवजी झोपण्यापूर्वी काय करावे?
हलके वाचन, शांत संगीत, घरच्यांशी गप्पा, हलके प्राणायाम किंवा पादाभ्यंग हे सुंदर पर्याय आहेत.
कोमट दूध रोज घेता येते का?
हो. चिमूटभर जायफळ किंवा वेलची घालून रात्री कोमट दूध घेणे ही आपली पारंपरिक सवय आहे.
Ashwayashtee Tablets कोणत्या वेळी घ्याव्यात?
पॅकवरील सूचनेनुसार किंवा वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार. तुमच्या दिनचर्येनुसार योग्य वेळ वैद्य सुचवू शकतात.
रविवारी उशिरा झोपले तर चालते का?
अधूनमधून चालते, पण रोज साधारण एकाच वेळी झोपणे आणि उठणे यामुळे झोपेचे चक्र छान स्थिर राहते.
तुमच्या झोपेच्या सवयींबद्दल मार्गदर्शनासाठी Book Your Consultation
आयुर्वेदिक वैद्य आणि Dr Rucha Tanvi Herbals व Dr Rucha's Navtej च्या संस्थापिका; कुटुंबांना रोजच्या आयुर्वेदिक आरोग्यासाठी मार्गदर्शन करतात.
हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे; तो वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचाराचा पर्याय नाही. आयुर्वेदिक उत्पादने तज्ज्ञ वैद्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावीत. डॉक्टरांनी दिलेली औषधे स्वतःहून बंद करू नका. परिणाम व्यक्तिपरत्वे भिन्न असू शकतात.